Sunday, 31 October 2021

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਗ-1

 
        ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਪਣੀ ਉਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਂ ਸੈਦਪੁਰ (ਐਮਨਾਬਾਦ) ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੈਦਪੁਰ ਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਪਠਾਣ ਐਸ਼ੋ-ਇਸ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋਏ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵਿਸਾਰੀ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਖਲਕਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਤੇ ਨੌਕਰ ਸੱਭ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਤੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
        ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਸੈਦਪੁਰ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾੜਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ। ਬਾਕੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੈਦਪੁਰੀ ਜ਼ਾਲਮ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਤੇ ਪਰਜਾ ਦੀ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਟਲ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਣਗੇ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੋਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਬਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅੰਗ 722 ਤੇ ਦਰਜ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਮਾਣਾ ਜਿਹਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਿਲੰਗ ਮਹਲਾ ੧ ॥
ਜੈਸੀ ਮੈ ਆਵੈ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਤੈਸੜਾ ਕਰੀ ਗਿਆਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥
ਪਾਪ ਕੀ ਜੰਞ ਲੈ ਕਾਬਲਹੁ ਧਾਇਆ ਜੋਰੀ ਮੰਗੈ ਦਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥
        ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਪਣੇ ਸੇਵਕ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਨੂੰ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ! ਮੈਨੂੰ ਸੈਦਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਰਤਾਵਾ ਵਾਪਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਉਸ ਸਬੰਧੀ  ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੈਨੂੰ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਬਰ, ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਪਾਪ-ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਬਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਸੈਦਪੁਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਪਾਸੋਂ ਇਜ਼ਤ-ਆਬਰੂ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਕੰਨਿਆ-ਦਾਨ ਮੰਗੇਗਾ।
ਸਰਮੁ ਧਰਮੁ ਦੁਇ ਛਪਿ ਖਲੋਏ ਕੂੜੁ ਫਿਰੈ ਪਰਧਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥
ਕਾਜੀਆ ਬਾਮਣਾ ਕੀ ਗਲ ਥਕੀ ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥
        ਹੇ ਲਾਲੋ! ਇਹਨਾਂ ਪਠਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸੈਦਪੁਰ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਰਮ-ਹਯਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੂੜ ਤੇ ਝੂਠ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੁਣ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਭਾਵ ਮਰਿਆਦਾ ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੈਦਪੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਐਸੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਮਾਨੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਸੈਦਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬੇਪਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਮੁਸਲਮਾਨੀਆ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ ਕਸਟ ਮਹਿ ਕਰਹਿ ਖੁਦਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥
ਜਾਤਿ ਸਨਾਤੀ ਹੋਰਿ ਹਿਦਵਾਣੀਆ ਏਹਿ ਭੀ ਲੇਖੈ ਲਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥
ਖੂਨ ਕੇ ਸੋਹਿਲੇ ਗਾਵੀਅਹਿ ਨਾਨਕ ਰਤੁ ਕਾ ਕੁੰਗੂ ਪਾਇ ਵੇ ਲਾਲੋ ॥੧॥
        ਹੇ ਲਾਲੋ! ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਵਿਚੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਰੱਬ ਭੁਲਿਆ ਪਿਆ ਸੀ ਉਹ ਹੁਣ ਇਸ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਖ਼ੁਦਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਗੀਆਂ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਲਾਲੋ, ਇਹ ਗਲ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈ ਇਸ ਬਿਖੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਅਮੀਰੀ-ਗਰੀਬੀ, ਉਚ-ਨੀਚ ਅਤੇ ਕੀ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂਵਾਣੀਆਂ ਸਭ ਦੀ ਹੀ ਇਕਸਾਰ ਮਾੜੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਸੈਦਪੁਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਆਹ-ਸਾਕੇ ਕਾਰਨ ਨਗਰ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੂਨ ਸੋਹਿਲੇ (ਘੋੜੀਆਂ) ਗਾਏ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਲਹੂ ਦਾ ਕੇਸਰ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਾਵ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਤਲੋ-ਗਾਰਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਗੁਣ ਨਾਨਕੁ ਗਾਵੈ ਮਾਸ ਪੁਰੀ ਵਿਚਿ ਆਖੁ ਮਸੋਲਾ ॥
ਜਿਨਿ ਉਪਾਈ ਰੰਗਿ ਰਵਾਈ ਬੈਠਾ ਵੇਖੈ ਵਖਿ ਇਕੇਲਾ ॥
        ਭਾਂਵੇਂ ਕਿ ਸੈਦਪੁਰ ਦੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਇਹ ਦੁਰ-ਘਟਨਾ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭੀ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਜਗਤ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਥਾਂ-ਭਰੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਨਾਨਕ ਉਸ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਹੀ ਗਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ! ਤੂੰ ਭੀ ਇਸ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖ ਕਿ ਜਿਸ ਮਾਲਕ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਇਕੱਲਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਭੋਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਜੀਵ ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਇਹਨਾਂ ਚੋਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਸਚਾ ਸੋ ਸਾਹਿਬੁ ਸਚੁ ਤਪਾਵਸੁ ਸਚੜਾ ਨਿਆਉ ਕਰੇਗੁ ਮਸੋਲਾ ॥
ਕਾਇਆ ਕਪੜੁ ਟੁਕੁ ਟੁਕੁ ਹੋਸੀ ਹਿਦੁਸਤਾਨੁ ਸਮਾਲਸੀ ਬੋਲਾ ॥
        ਹੇ ਲਾਲੋ! ਇੱਕ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਸਦਾ ਥਿਰ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਨਿਰੋਲ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਅਥਵਾ ਨਿਆਉਂ ਭੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਸੱਚਾ ਇਨਸਾਫ ਕਰੇਗਾ।ਭਾਵ ਸੈਦਪੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਸੈਦਪੁਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਕੱਪੜੇ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਭਾਵ ਬਾਬਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸਮੇਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਹੋਵੇਗੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਨਗੀਆਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਹੇ ਇਹਨਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਨਮੂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਭੁਲਾ ਨਹੀ ਸਕੇਗਾ।
ਆਵਨਿ ਅਠਤਰੈ ਜਾਨਿ ਸਤਾਨਵੈ ਹੋਰੁ ਭੀ ਉਠਸੀ ਮਰਦ ਕਾ ਚੇਲਾ ॥
ਸਚ ਕੀ ਬਾਣੀ ਨਾਨਕੁ ਆਖੈ ਸਚੁ ਸੁਣਾਇਸੀ ਸਚ ਕੀ ਬੇਲਾ ॥੨॥੩॥੫॥ {ਪੰਨਾ 722-723}
        ਪਰ ਹੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ! ਜਦ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਰਵਿਰਤ ਹਨ, ਅਜੇਹੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਦੀਆਂ ਹਨ।ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਸੰਮਤ 1578 ਵਿਚ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣਕੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਉਤੇ ਆਉਣਗੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਫਿਰ ਸੰਮਤ 1597 ਵਿਚ (ਹਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ) ਭਾਂਜ ਖਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣਗੇ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦੇਣ ਲਈ ਇਕ ਹੋਰ ਸੂਰਬੀਰ ਉਠੇਗਾ।(ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਵੱਲ ਹੈ)। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਨਕ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤਿ-ਸਾਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤਿ-ਸਾਲਾਹ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਫ਼ਤਿ-ਸਾਲਾਹ ਲਈ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।੨।੩।੫।
 
        ਨੋਟ : ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਥਾਏ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 3 ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਾਇਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ‘ਆਸਾ’ ਰਾਗ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਮਿਸ਼ਨ’ ਦੀ ਟੀਮ ਵਲੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
 
1)      ਖੁਰਾਸਾਨ ਖਸਮਾਨਾ ਕੀਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੁ ਡਰਾਇਆ॥             
ਆਸਾ ਮਹਲਾ 1, 360
2)     ਜਿਨ ਸਿਰਿ ਸੋਹਨਿ ਪਟੀਆ ਮਾਂਗੀ ਪਾਇ ਸੰਧੂਰੁ॥     
ਰਾਗੁ ਆਸਾ ਮਹਲਾ 1, ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰ 3, 417
3)     ਕਹਾ ਸੁ ਖੇਲ ਤਬੇਲਾ ਘੋੜੇ ਕਹਾ ਭੇਰੀ ਸਹਨਾਈ ॥              
ਆਸਾ ਮਹਲਾ 1, 417
 


No comments:

4 ਸਾਹਿਬਜਾਦੇ

ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬੜਾ ਲੰਮੇਰਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਵੱਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਰਬਾਨੀਆ...